Diş Hekimi İstihdamı Bir Halk Sağlığı Meselesi: İşsiz Hekim ve Dişçiye Ulaşamayan Hasta Aynı Tablonun İki Yüzü

Diş hekimliğindeki istihdam tartışması çoğu zaman yalnızca mesleğin sorunu olarak konuşuluyor: Fakülteler her yıl binlerce mezun veriyor, kamu kadroları ise başvuruların çok gerisinde kalıyor. Oysa resmi veriler, tablonun bir de öbür yüzü olduğunu gösteriyor. Kamuda iş bekleyen diş hekimlerinin sayısı artarken, ağız ve diş sağlığı hizmetine ulaşamayan ya da tedavisini erteleyen milyonlarca kişi var.

Her dört haneden biri diş harcaması yapmadı

TÜİK'in Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2025 Sağlık Modülü verilerine göre hanelerin yüzde 28,6'sı son 12 ayda diş muayenesi ya da tedavisi için hiç harcama yapmadı. Harcama yapanların bir bölümü için de bu kalem ağır bir yük: Diş harcamaları hanelerin yüzde 5,3'üne "çok", yüzde 37,2'sine "biraz" yük getirdi.

Gelire göre bakıldığında fark daha da belirginleşiyor:

Gelir grubu (yüzde 20'lik dilimler)	Son 12 ayda diş harcaması yapmayan hane
En düşük gelir grubu	%45,4
İkinci grup	%36,5
Üçüncü grup	%32,0
Dördüncü grup	%28,1
En yüksek gelir grubu	%25,5

Harcama yapmamak her zaman tedaviye ihtiyaç duymamak anlamına gelmiyor. Gelir azaldıkça diş harcaması yapmayanların oranının neredeyse iki katına çıkması, erişimin cebe bağlı olduğuna işaret ediyor. Kamudaki ağız ve diş sağlığı hizmeti tam da bu kesimin başvurabileceği yer.

Yılda iki defa değil, iki yılda bir

Türk Dişhekimleri Birliği'nin (TDB) Mart 2024'te yayımladığı "Dişhekimliği Eğitimi ve İnsangücü" raporunda, Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı'na dayanarak Türkiye'de kişi başına yılda diş hekimine başvuru sayısı 0,41 olarak veriliyor. Gelişmiş ülkelerde bu sayı yılda 5. Raporun ifadesiyle Türkiye'de "ancak iki yılda bir kez dişhekimine başvurulmaktadır."

Aynı raporda Avrupa'da 1.570 kişiye bir diş hekimi düşerken Türkiye'de 2.000 kişiye bir diş hekimi düştüğü, aktif çalışan diş hekimi sayısının 46.378 olduğu belirtiliyor.

Kadro başına 52 başvuru

Hizmete ulaşamayan bir kesim varken kamuya girmek isteyen diş hekimleri de kapıda bekliyor. Bakanlığın CİMER üzerinden verdiği yanıta dayanan verilere göre, 2026'daki önceki atama kurasında açılan 314 diş tabibi kadrosuna 16 bin 370 başvuru yapıldı; bu kadro başına yaklaşık 52 başvuru demek. 3. dönem kurasında ise 435 diş tabibi ve 381 uzman diş tabibi olmak üzere 816 kadro açıldı.

Atama bekleyen diş hekimlerinin sayısına ilişkin resmi bir veri yok. Meslek örgütleri ve sendikalar bu sayının 20 ila 25 bin arasında olduğunu tahmin ediyor.

İki açık, tek çözüm

Bir yanda diş tedavisini erteleyen dar gelirli haneler, diğer yanda kamuda iş bekleyen diş hekimleri var. Bu iki açığı birlikte kapatabilecek araç, kamunun ağız ve diş sağlığı kapasitesini büyütmek. Meslek örgütlerinin talepleri de bu yönde:

• Atama sayılarını önceden belli eden, beş yıllık bir kamu istihdam planı,
• Yeni Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri (ADSM) ve mevcut merkezlerin güçlendirilmesi,
• Koruyucu hizmeti merkeze alan aile diş hekimliği modelinin hayata geçirilmesi.

Bu taleplerin ortak noktası, diş hekimlerinin istihdamını bir "işsizlik" başlığından çıkarıp halkın sağlık hakkı başlığına taşıması. Kamuda her yeni diş hekimi kadrosu, bir hekimin mesleğini yapabilmesi kadar, tedavisini erteleyen bir hastanın sıra bulabilmesi anlamına geliyor.

Kaynaklar: TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması Sağlık Modülü 2025 (aktaran Diken, Van Ulusal Ajans); Türk Dişhekimleri Birliği, "Dişhekimliği Eğitimi ve İnsangücü", Mart 2024; Evrensel; Sağlık Bakanlığı 2026/3 atama ilanı.